Magazynowanie i pierwsze uruchomienie silnika i reduktora – lista czynności

Magazynowanie i pierwsze uruchomienie silnika i reduktora to etap, który często traktuje się po macoszemu, a który w dużej mierze decyduje o trwałości napędu. Silnik elektryczny i przekładnia ślimakowa przechowywane miesiącami w wilgotnym magazynie, a potem od razu załączone pod pełnym obciążeniem, potrafią ulec uszkodzeniu w ciągu pierwszych godzin pracy – zanim ktokolwiek zauważy, że coś jest nie tak.

W tym artykule zebraliśmy praktyczną listę czynności: jak przechowywać silniki, reduktory i motoreduktory przed montażem, co sprawdzić po dłuższym postoju i jak przeprowadzić pierwsze uruchomienie oraz docieranie przekładni. Lista przyda się zarówno w utrzymaniu ruchu, jak i przy budowie nowej maszyny czy w warsztacie.

Podane zalecenia mają charakter ogólny. Konkretne okresy, rodzaje olejów i wartości graniczne zawsze sprawdzaj w dokumentacji producenta danego silnika lub przekładni oraz na tabliczce znamionowej. Prace przy podłączeniu elektrycznym wykonuje osoba z uprawnieniami SEP.

Dlaczego magazynowanie ma znaczenie

Silnik i reduktor w magazynie nie pracują, ale nie są też wolne od procesów, które obniżają ich trwałość. Najważniejsze zagrożenia to:

• Wilgoć – kondensuje się w uzwojeniach przy zmianach temperatury i obniża rezystancję izolacji. Powoduje też korozję wałów, kołnierzy i bieżni łożysk.
• Drgania podłoża – nieobracające się łożysko narażone na drgania (np. w magazynie obok pracujących maszyn lub podczas długiego transportu) może ulec uszkodzeniu bieżni w postaci odcisków. Taki defekt ujawnia się później jako hałas.
• Starzenie się smaru i uszczelnień – smar w łożyskach i olej w przekładni nie są rozprowadzane, a gumowe pierścienie uszczelniające długo dociśnięte w jednym miejscu mogą twardnieć i przylegać do wału.
• Uszkodzenia mechaniczne – uderzenia w wał, przewietrznik lub osłonę, zgniecenie kołnierza przez źle ułożone palety.

Każdy z tych czynników da się ograniczyć prostymi środkami, o ile są stosowane od pierwszego dnia składowania.

Jak przechowywać silnik elektryczny

Miejsce składowania

Silniki przechowuj w zamkniętym, suchym i czystym pomieszczeniu, z dala od źródeł drgań, pyłu i substancji agresywnych chemicznie. Unikaj miejsc z dużymi dobowymi wahaniami temperatury, bo to one sprzyjają kondensacji wilgoci. Silników nie stawia się bezpośrednio na posadzce – lepsza jest paleta lub regał.

Zabezpieczenie powierzchni

Czopy wałów i powierzchnie przylgowe kołnierzy B5 i B14 fabrycznie są zwykle zabezpieczone środkiem antykorozyjnym. Sprawdź, czy powłoka jest nienaruszona, i w razie potrzeby odnów ją. Nie zdejmuj osłon transportowych wału, dopóki silnik nie trafi na miejsce montażu. Skrzynka zaciskowa powinna pozostać zamknięta, a dławiki zaślepione.

Obracanie wału

Przy dłuższym magazynowaniu dobrą praktyką jest okresowe obrócenie wału ręką o kilka pełnych obrotów, tak by kulki łożysk zatrzymały się w innej pozycji, a smar rozprowadził się po bieżniach. Częstotliwość tej czynności zależy od zaleceń producenta i warunków – w miejscach narażonych na drgania warto robić to częściej.

Silnik z hamulcem

W silnikach z hamulcem elektromagnetycznym wał jest zablokowany przez hamulec, gdy cewka nie jest zasilona. Jeżeli konstrukcja ma dźwignię ręcznego luzowania, można jej użyć do obrócenia wału. Przed uruchomieniem po długim postoju warto sprawdzić, czy okładzina nie przywarła do tarczy – zasady regulacji opisuje poradnik o silniku z hamulcem elektromagnetycznym.

Jak przechowywać reduktor i motoreduktor

Przekładnia ślimakowa dochodzi do kilku dodatkowych wymagań, bo zawiera olej, uszczelnienia i zazębienie, które musi pozostać chronione przed korozją.

• Olej – małe przekładnie ślimakowe są często fabrycznie napełnione olejem syntetycznym na cały okres eksploatacji. Większe rozmiary bywają dostarczane z olejem lub bez – informację znajdziesz w dokumentacji. Nie zakładaj, że przekładnia jest napełniona, dopóki tego nie sprawdzisz.
• Pozycja składowania – przechowuj reduktor w pozycji zbliżonej do docelowej pozycji pracy lub tak, by olej zwilżał uszczelnienia. Niektórzy producenci zalecają przy bardzo długim składowaniu całkowite napełnienie przekładni olejem, a przed uruchomieniem spuszczenie nadmiaru do właściwego poziomu.
• Wał drążony i wały zdawcze – otwory i czopy zabezpiecz przed korozją; zardzewiały wał drążony utrudnia późniejszy montaż na wale maszyny.
• Obracanie – raz na jakiś czas obróć wał wejściowy, aby zazębienie i łożyska zmieniły pozycję. W motoreduktorze wystarczy obrócić wał wyjściowy lub przewietrznik silnika.

Więcej o rodzajach olejów, okresach wymiany i typowych awariach przekładni piszemy w poradniku o smarowaniu i eksploatacji przekładni ślimakowej.

Kontrola po dłuższym postoju

Zanim zamontujesz silnik lub reduktor zdjęty z magazynu – szczególnie po kilku miesiącach – wykonaj przegląd wstępny:

1. Obejrzyj obudowę, kołnierze, łapy i przewietrznik pod kątem pęknięć i uszkodzeń transportowych.
2. Obróć wał ręką. Powinien obracać się płynnie, bez zacięć, chrobotu i wyczuwalnych „przeskoków”.
3. Sprawdź, czy z uszczelnień przekładni nie wycieka olej i czy pierścienie nie są popękane.
4. Zmierz rezystancję izolacji uzwojeń silnika. Przy wilgotnym magazynowaniu jest to najważniejsza czynność przed pierwszym załączeniem – opis metody znajdziesz w artykule o diagnostyce silnika miernikiem. Przy zbyt niskim wyniku silnik należy wysuszyć i zmierzyć ponownie.
5. Sprawdź stan oleju w przekładni: poziom, barwę, obecność wody lub osadów.
6. Zweryfikuj zgodność danych z tabliczki znamionowej z planowanym zasilaniem i aplikacją.

Pierwsze uruchomienie silnika i reduktora krok po kroku

Przygotowanie mechaniczne

Silnik i reduktor muszą być pewnie zamocowane, a połączenie z maszyną – sprzęgło, koło pasowe lub wał drążony – wykonane zgodnie z instrukcją. W przypadku przekładni nasadzanej na wał maszyny zamontuj ramię reakcyjne. Szczegółowy przebieg łączenia silnika z przekładnią opisujemy w poradniku montaż silnika do reduktora ślimakowego krok po kroku.

W przekładniach z korkiem odpowietrzającym sprawdź, czy został on wkręcony w miejsce zaślepki transportowej i czy znajduje się w najwyższym punkcie dla danej pozycji montażowej. Zamknięta przekładnia, która powinna oddychać, buduje ciśnienie przy nagrzewaniu i może wyciskać olej przez uszczelnienia.

Przygotowanie elektryczne

Osoba z uprawnieniami SEP sprawdza zgodność napięcia sieci z danymi z tabliczki, łączy uzwojenia w gwiazdę lub trójkąt zgodnie z tabliczką, podłącza przewód ochronny i ustawia zabezpieczenie. Nastawa wyłącznika silnikowego powinna odpowiadać prądowi znamionowemu silnika – zasady opisuje artykuł o doborze wyłącznika silnikowego.

Próbne załączenie

1. Jeśli to możliwe, odłącz maszynę napędzaną lub uruchom ją bez obciążenia.
2. Załącz silnik na krótko (impulsowo) i sprawdź kierunek obrotów. Przy przekładni ślimakowej pamiętaj, że kierunek na wale wyjściowym zależy od kierunku linii zwojów ślimaka – sprawdzaj go na wyjściu, a nie na silniku.
3. Uruchom napęd na biegu jałowym na kilka minut. Wsłuchaj się w pracę: dźwięk powinien być równomierny, bez stuków, piszczenia i bicia.
4. Zmierz prądy fazowe. Powinny być zbliżone do siebie i wyraźnie niższe od znamionowego na biegu jałowym.
5. Sprawdź, czy nie pojawiają się wycieki oleju i nadmierne drgania.

Docieranie przekładni ślimakowej

Przekładnia ślimakowa osiąga pełną sprawność dopiero po dotarciu współpracujących powierzchni ślimaka i ślimacznicy. W pierwszym okresie pracy straty tarcia są wyższe, a temperatura obudowy może być wyraźnie większa niż w późniejszej eksploatacji. To normalne zjawisko, ale wymaga rozsądku:

• przez pierwsze godziny pracy obciążaj przekładnię stopniowo, unikając od razu pełnego momentu i częstych rozruchów pod obciążeniem;
• kontroluj temperaturę obudowy dłonią lub termometrem bezdotykowym – jej szybki, ciągły wzrost bez stabilizacji jest sygnałem do zatrzymania i sprawdzenia;
• po okresie docierania sprawdź poziom oleju i ewentualne wycieki; niektórzy producenci zalecają pierwszą wymianę oleju wcześniej niż kolejne.

Na temperaturę pracy wpływa też sprawność samego zazębienia, zależna od przełożenia i prędkości – temat ten rozwija artykuł o sprawności przekładni ślimakowej.

Magazynowanie i pierwsze uruchomienie silnika i reduktora – lista kontrolna

Najczęstsze pytania

Jak długo można przechowywać silnik elektryczny?

Przy dobrych warunkach składowania – nawet długo, ale im dłuższy okres, tym ważniejsza jest kontrola przed uruchomieniem. Po każdym dłuższym postoju zmierz izolację i sprawdź płynność obrotu wału. Przy łożyskach smarowanych na cały okres eksploatacji bardzo długie składowanie może wymagać oceny stanu smaru.

Czy nowy reduktor trzeba zalać olejem?

To zależy od rozmiaru i producenta. Małe przekładnie ślimakowe są często dostarczane z olejem syntetycznym, większe mogą wymagać napełnienia. Zawsze sprawdź dokumentację i poziom oleju przed pierwszym uruchomieniem.

Dlaczego nowy reduktor ślimakowy jest gorący?

W okresie docierania tarcie w zazębieniu jest większe niż później, więc temperatura bywa wyższa. Jeżeli stabilizuje się i z czasem spada, to normalne. Ciągły wzrost temperatury wymaga zatrzymania napędu i sprawdzenia oleju, obciążenia oraz doboru przekładni.

Czy trzeba mierzyć izolację nowego silnika?

Przy silniku prosto od producenta i suchym magazynie nie jest to obowiązkowe, ale zalecane, szczególnie gdy silnik leżał w nieogrzewanym pomieszczeniu lub był transportowany w zmiennych warunkach.

Po co obracać wał w magazynie?

Aby smar rozprowadził się po bieżniach i kulki łożysk nie stały cały czas w tym samym miejscu. Zmniejsza to ryzyko odcisków na bieżniach i korozji punktowej.

Gdzie znaleźć napędy i przekładnie

W ofercie silniki24.pl są silniki elektryczne trójfazowe, jednofazowe i z hamulcem, przekładnie ślimakowe PM 030–150 – np. reduktor PM 063 1/30 do silnika 71 B14 – oraz gotowe motoreduktory. Przed montażem każdego z nich warto przejść przez listę kontrolną z tego artykułu.