Sprawność przekładni ślimakowej to jeden z najważniejszych – i jednocześnie najczęściej niedoszacowanych – parametrów przy doborze reduktora. Wpływa bezpośrednio na:

• rzeczywisty moment obrotowy na wyjściu,

• temperaturę pracy,

• zużycie energii elektrycznej,

• żywotność przekładni,

• koszty eksploatacyjne całego napędu.

W tym opracowaniu wyjaśniamy:

• czym dokładnie jest sprawność reduktora ślimakowego,

• dlaczego jest niższa niż w przekładniach walcowych,

• jak zmienia się w zależności od przełożenia,

• jak wpływa na temperaturę i trwałość,

• jak uwzględnić ją w obliczeniach momentu,

• jak ograniczyć straty energii w praktyce.

To kompendium techniczne – łączące teorię z realnym doborem przekładni ślimakowej z oferty.

1) Czym jest sprawność przekładni ślimakowej?

Sprawność (η) to stosunek mocy mechanicznej na wyjściu do mocy mechanicznej na wejściu:

η = P₂ / P₁

gdzie:
P₁ – moc na wejściu (od silnika)
P₂ – moc dostępna na wyjściu przekładni

Jeżeli sprawność wynosi 0,7 (70%), oznacza to, że 30% mocy zamienia się w straty – głównie w ciepło.

2) Dlaczego przekładnia ślimakowa ma niższą sprawność?

Kluczowy powód: tarcie ślizgowe.

W przekładni walcowej zęby zazębiają się głównie tocznie.
W przekładni ślimakowej kontakt ma charakter ślizgowy.

To powoduje:

• większe straty energii,

• większe nagrzewanie,

• większą zależność od jakości smarowania.

3) Typowe wartości sprawności

Orientacyjnie (wartości poglądowe):

Im większe przełożenie, tym zwykle niższa sprawność.

Dlatego dobór przełożenia bez analizy sprawności może prowadzić do przegrzewania i strat energii.

4) Jak sprawność wpływa na moment obrotowy?

Moment wyjściowy liczymy:

M₂ = M₁ × i × η

Przykład:

Silnik 1,5 kW, 1400 obr./min
Moment wejściowy:

M₁ = 9550 × 1,5 / 1400
M₁ ≈ 10,2 Nm

Przełożenie 1:30
Założona sprawność 0,7

M₂ = 10,2 × 30 × 0,7
M₂ ≈ 214 Nm

Gdyby ktoś pominął sprawność i przyjął η = 1:

M₂ = 10,2 × 30 = 306 Nm

Różnica: ponad 90 Nm.
To ogromna różnica w praktyce.

5) Sprawność a temperatura pracy

Straty mocy = energia zamieniona w ciepło.

Jeśli silnik dostarcza 1,5 kW, a sprawność wynosi 70%:

Straty = 30% × 1,5 kW = 0,45 kW

To 450 W energii zamienionej w ciepło w obudowie przekładni.

Jeśli przekładnia pracuje ciągle (S1), to:

• temperatura rośnie,

• olej starzeje się szybciej,

• uszczelnienia zużywają się szybciej,

• łożyska pracują w trudniejszych warunkach.

Dlatego sprawność jest ściśle powiązana z eksploatacją.

6) Od czego zależy sprawność przekładni ślimakowej?

6.1 Przełożenie

Większe przełożenie → większe straty ślizgowe → niższa sprawność.

6.2 Kąt pochylenia ślimaka

Im większy kąt – tym wyższa sprawność, ale mniejsza zdolność samohamowności.

6.3 Jakość smarowania

Zły olej → większe tarcie → większe straty → wyższa temperatura → dalszy spadek sprawności.

6.4 Obciążenie

Przy bardzo małym obciążeniu sprawność bywa niższa (dominują straty własne).
Przy nominalnym obciążeniu sprawność zwykle rośnie do wartości projektowych.

6.5 Temperatura

Wzrost temperatury zmniejsza lepkość oleju.
To może zmniejszyć straty tarcia, ale zbyt wysoka temperatura prowadzi do degradacji oleju i szybszego zużycia.

7) Sprawność a zużycie energii – aspekt ekonomiczny

W aplikacjach pracujących 24/7 nawet kilka procent różnicy sprawności oznacza realne koszty.

Przykład:

Napęd 2,2 kW pracuje 16 h dziennie.

Jeśli różnica sprawności wynosi 5%,
roczna strata energii może oznaczać setki kWh więcej zużycia.

W długim okresie wybór odpowiedniego przełożenia i właściwego rozmiaru przekładni ma znaczenie ekonomiczne.

8) Jak poprawić efektywną sprawność układu?

1) Nie dobieraj nadmiernie dużego przełożenia

Czasem lepiej:

• zastosować dwa stopnie,

• zmienić prędkość silnika,

• zastosować falownik.

2) Dobierz odpowiednią wielkość przekładni

Zbyt mała przekładnia pracuje przeciążona → wyższa temperatura → spadek sprawności.

3) Dbaj o jakość oleju

Właściwa lepkość i regularna wymiana poprawiają warunki pracy.

4) Unikaj nadmiernych obciążeń promieniowych

Koła pasowe bez podparcia generują straty i dodatkowe obciążenie łożysk.

9) Dane techniczne z oferty Silniki24

W kategorii przekładni ślimakowych dostępnych jest 294 wariantów produktów, obejmujących różne serie i konfiguracje.
 

Dostępne serie obejmują m.in.:

• PM 030

• PM 040

• PM 050

• PM 063

• PM 075

• PM 090

• PM 110

• PM 130

• PM 150

Występują różne wykonania montażowe:

• B14

• B5

oraz dopasowania do wielkości silników:

• 56

• 63

• 71

• 80

• 90

• 100

• 132

• 160

To pozwala dobrać przekładnię tak, by pracowała w optymalnym zakresie momentu i temperatury, a nie na granicy przeciążenia.

AQ – Sprawność przekładni ślimakowej

1) Czy przekładnia ślimakowa ma zawsze niską sprawność?

Nie. Przy mniejszych przełożeniach może osiągać 80–90%, ale przy dużych przełożeniach sprawność spada.

2) Czy większe przełożenie oznacza większe straty energii?

Zazwyczaj tak – większe przełożenie to większe tarcie ślizgowe.

3) Czy sprawność wpływa na temperaturę?

Bezpośrednio. Im niższa sprawność, tym więcej energii zamieniane jest w ciepło.

4) Czy zły olej obniża sprawność?

Tak. Zwiększa tarcie i temperaturę pracy.

5) Czy można poprawić sprawność istniejącej przekładni?

Można poprawić warunki pracy (olej, chłodzenie, obciążenie), ale konstrukcyjnej sprawności nie da się radykalnie zmienić.

6) Czy sprawność ma wpływ na rachunki za prąd?

Tak – szczególnie w pracy ciągłej.

Podsumowanie

Sprawność przekładni ślimakowej to nie tylko parametr katalogowy.
To czynnik wpływający na:

• moment,

• temperaturę,

• zużycie energii,

• trwałość,

• koszty serwisu.

Świadomy dobór przełożenia, wielkości serii i warunków pracy pozwala utrzymać sprawność na poziomie, który zapewni bezawaryjną pracę przez lata. Jeśli dalej nie masz pewności, zapoznaj się z przygotowanym kompendium wiedzy o przekładniach ślimakowych.