Kołnierze przekładni ślimakowej: wyjściowe (boczne) i wejściowe – dobór i wymiana

Kołnierze przekładni ślimakowej decydują o tym, jak reduktor połączy się z silnikiem i jak zostanie przymocowany do maszyny. Po stronie wejścia kołnierz przyjmuje silnik w wykonaniu B5 lub B14 i centruje jego wał względem ślimaka. Po stronie wyjścia kołnierz boczny pozwala przykręcić przekładnię do ściany maszyny tak, by wał wyjściowy przechodził przez otwór w konstrukcji. Oba elementy są wymienne, co daje dużą swobodę przy projektowaniu i serwisie napędu.

Właśnie ta wymienność bywa źródłem pomyłek. Kołnierz wejściowy o niewłaściwej średnicy centrowania nie pozwoli osadzić silnika, a źle dokręcony kołnierz wyjściowy przenosi siły zginające na łożyska koła ślimakowego. Tymczasem dobór kołnierza sprowadza się do kilku wymiarów, które można odczytać z tabliczki znamionowej i sprawdzić suwmiarką.

W tym poradniku wyjaśniamy różnicę między kołnierzem wejściowym (przednim) a wyjściowym (bocznym), pokazujemy typowe wymiary kołnierzy silników IEC i opisujemy, jak bezpiecznie wymienić kołnierz w przekładni ślimakowej.

Rodzaje kołnierzy w przekładni ślimakowej

Kołnierz wejściowy (przedni)

Kołnierz wejściowy łączy przekładnię z silnikiem. Ma powierzchnię centrującą (wybranie lub występ, w który wchodzi centrowanie kołnierza silnika) oraz otwory na śruby mocujące. Jego wymiary zależą od dwóch rzeczy: wielkości mechanicznej silnika (63, 71, 80, 90…) i formy kołnierza silnika – B5 albo B14. Stąd w oznaczeniu reduktora po przełożeniu pojawia się zapis typu „71 B14” albo „80 B5”.

W wielu przekładniach ślimakowych kołnierz wejściowy jest osobną częścią przykręcaną do korpusu. Pozwala to przystosować reduktor do innego silnika – pod warunkiem, że zgadza się także średnica otworu w ślimaku albo można ją zmniejszyć tuleją. Tę kwestię szczegółowo opisuje poradnik jak dopasować tuleję redukcyjną do wału silnika.

Kołnierz wyjściowy (boczny)

Kołnierz wyjściowy przykręca się do boku obudowy, współosiowo z wałem wyjściowym. Zamienia on reduktor w napęd kołnierzowy: przekładnia nie stoi na łapach, lecz jest przykręcona płaszczyzną kołnierza do ściany maszyny, ramy przenośnika albo obudowy mieszalnika. Wał wyjściowy – drążony z wałem maszyny w środku albo z założonym wałem zdawczym jednostronnym lub dwustronnym – przechodzi przez otwór w ścianie.

Kołnierze wyjściowe dobiera się do wielkości przekładni (030, 040, 050, 063, 075, 090…), a nie do silnika. Często występują w dwóch wariantach długości lub średnicy – dokładne wymiary podaje dokumentacja producenta przekładni.

Wymiary kołnierzy silników B5 i B14

Kołnierz wejściowy reduktora musi odpowiadać kołnierzowi silnika. Wymiary kołnierzy silników indukcyjnych są znormalizowane w systemie IEC, dzięki czemu silniki różnych producentów tej samej wielkości i formy są zamienne. Oznaczenie FF dotyczy kołnierza z otworami przelotowymi (B5), FT – kołnierza z otworami gwintowanymi (B14); liczba po literach to średnica podziałowa otworów w milimetrach.

Są to wartości typowe dla standardowych kołnierzy B5 i B14. Producenci oferują też kołnierze powiększone lub pomniejszone, dlatego przed zamówieniem zmierz średnicę centrowania i rozstaw otworów w swoim silniku. Różnice między wykonaniami B3, B5 i B14 omawia artykuł o montażu silnika B3, B5 i B14.

Jak dobrać kołnierze przekładni ślimakowej

Kołnierz wejściowy – kolejność sprawdzania

1. Odczytaj z tabliczki znamionowej wielkość mechaniczną silnika i formę wykonania (B5, B14, B34, B35).
2. Zmierz średnicę centrowania i podziałową otworów kołnierza silnika; porównaj z tabelą powyżej.
3. Sprawdź, czy dany kołnierz wejściowy jest przewidziany dla wielkości twojej przekładni. Nie każda kombinacja jest możliwa – mały reduktor nie przyjmie dużego silnika, a zbyt mały silnik na dużej przekładni bywa nieopłacalny.
4. Zweryfikuj średnicę otworu w ślimaku. Jeśli jest większa niż wał silnika, potrzebna będzie tuleja redukcyjna; jeśli mniejsza – kołnierz nic nie pomoże.
5. Upewnij się, że silnik o danej mocy nie przeciąży przekładni. Zasady doboru opisuje poradnik o budowie i doborze przekładni ślimakowej.

Kołnierz wyjściowy – kolejność sprawdzania

1. Ustal wielkość przekładni z tabliczki lub z oznaczenia na korpusie.
2. Sprawdź, po której stronie ma być kołnierz – zwykle można go zamontować z lewej lub prawej strony obudowy.
3. Porównaj średnicę centrowania i rozstaw otworów kołnierza z otworem w ścianie maszyny. Często konstrukcję maszyny projektuje się właśnie pod wymiar kołnierza.
4. Oceń wysięg wału: czy po założeniu kołnierza czop lub wał maszyny ma wystarczającą długość roboczą.
5. Sprawdź, czy rama, do której przykręcasz kołnierz, jest wystarczająco sztywna. Cienka blacha ugina się i pozwala przekładni pracować z niewspółosiowością.

Wymiana kołnierza krok po kroku

Wymiana kołnierza jest zabiegiem warsztatowym, który da się wykonać bez specjalistycznych narzędzi. Trzeba jednak pamiętać, że w części przekładni otwarcie połączenia kołnierza z korpusem oznacza odsłonięcie wnętrza wypełnionego olejem.

1. Wyłącz i zabezpiecz napęd. Odłączenie i ponowne podłączenie silnika wykonuje osoba z uprawnieniami SEP.
2. Zdemontuj silnik (przy wymianie kołnierza wejściowego) – odkręć śruby kołnierza i wysuń silnik osiowo, bez podważania.
3. Ustaw przekładnię tak, aby olej nie wyciekł, albo przygotuj naczynie i spuść olej, jeśli dokumentacja tego wymaga. O doborze oleju i jego ilości przeczytasz w artykule o smarowaniu przekładni ślimakowej.
4. Odkręć kołnierz, zwracając uwagę na uszczelkę lub warstwę uszczelniacza. Oczyść powierzchnie przylgowe z resztek starej masy.
5. Sprawdź uszczelniacze na wale wejściowym lub wyjściowym. Wymiana kołnierza to dobry moment, by wymienić zużyty pierścień uszczelniający.
6. Załóż nowy kołnierz z nową uszczelką lub cienką warstwą masy uszczelniającej. Dokręcaj śruby stopniowo, na krzyż.
7. Uzupełnij olej zgodnie z dokumentacją i pozycją montażową.
8. Zamontuj silnik lub przykręć przekładnię do maszyny, sprawdź ręcznie płynność obrotu i dopiero potem uruchom napęd.

Szczegółowy opis łączenia silnika z reduktorem, łącznie z kontrolą wpustu i centrowania, zawiera poradnik montaż silnika do reduktora ślimakowego krok po kroku.

Najczęstsze błędy przy kołnierzach

• Pomylenie B5 z B14 – oba wykonania tej samej wielkości mają ten sam wał, ale zupełnie inne kołnierze.
• Dociąganie silnika śrubami kołnierza – jeśli silnik nie wchodzi swobodnie, coś blokuje (zadzior, wpust, przekoszenie). Dociąganie śrubami uszkadza łożyska.
• Brak uszczelnienia przylgi – po kilku dniach pracy pojawia się wyciek oleju na styku kołnierza i korpusu.
• Kołnierz wyjściowy i łapy jednocześnie – sztywne mocowanie w dwóch płaszczyznach bez idealnego wyrównania przeciąża korpus i łożyska.
• Zbyt wiotka ściana maszyny – kołnierz nie zapewni współosiowości, jeśli podłoże się ugina.

Najczęstsze pytania

Czym różni się kołnierz przedni od bocznego?

Kołnierz przedni (wejściowy) łączy przekładnię z silnikiem. Kołnierz boczny (wyjściowy) służy do przykręcenia przekładni do maszyny po stronie wału wyjściowego.

Czy zmieniając kołnierz wejściowy, mogę założyć silnik innej wielkości?

Tak, jeśli producent przekładni przewiduje taki kołnierz i zgadza się średnica otworu w ślimaku – bezpośrednio lub po zastosowaniu tulei redukcyjnej.

Czy kołnierz wyjściowy zastępuje ramię reakcyjne?

Tak. Przekładnia przykręcona kołnierzem do sztywnej ściany ma podparcie momentu reakcji i nie wymaga dodatkowego ramienia.

Czy przy wymianie kołnierza trzeba spuszczać olej?

Zależy od konstrukcji i pozycji przekładni. Jeśli poziom oleju sięga połączenia kołnierza, olej trzeba spuścić lub ustawić przekładnię tak, by nie wyciekł.

Jak sprawdzić, czy kołnierz silnika to B5 czy B14?

B5 ma otwory przelotowe i średnicę większą niż korpus silnika. B14 ma otwory gwintowane w czole tarczy łożyskowej i średnicę zbliżoną do korpusu.

Kołnierze i przekładnie w sklepie

Kołnierze do przykręcenia przekładni po stronie wyjścia znajdziesz w kategorii kołnierze boczne do reduktorów, a kołnierze po stronie silnika w kategorii kołnierze przednie (wejściowe). Wśród części oznaczonych wielkością przekładni jest m.in. kołnierz CMI63 B5 do przekładni wielkości 63. Przed zamówieniem porównaj wymiary z tabliczką znamionową i dokumentacją swojej przekładni.